Wetenschappelijk uitgeven en bibliotheken

Ithaka :: University Publishing In A Digital Age Is een zeer helder rapport over de rol van “University Presses” en wetenschappelijke bibliotheken in het licht van ontwikkelingen in de uitgeefindustrie, meer in het bijzonder de nieuwe kansen die zich daarin voordoen. De studie, feitelijk een inventarisatie van meningen en ideeën, geeft op een overzichtelijke manier de huidige stand van de discussie weer. In het kort:

• Universiteiten worden niet alleen door grote uitgevershuizen bediend, maar zijn zich weinig bewust van hun taak op het gebied van het ondersteunen van kenniscirculatie en verspreiding. Ze zijn vooral gericht op creatie.
• Grote uitgevershuizen domineren de markt, maar bedienen slechts een beperkt spectrum van de totale markt van uitgaven en bieden ook geen oplossing voor alle universitaire publicatiebehoeften
•  University presses zijn beperkt in staat gebleken om voldoende aan te sluiten op nieuwe digitale mogelijkheden. Hun schaalgrootte is meestal te beperkt.
• Bibliotheken zien een rol voor zichzelf weggelegd als het gaat om universitair uitgeven, maar hebben vaak een iets te simplistisch beeld bij het begrip “uitgeven”. In verhouding tot University Presses zijn ze wel beter in staat tot experimenteren.

Ithaka biedt in dit rapport een optimistisch perspectief voor de gecombineerde potenties van bibliotheken en “university presses”. De belangrijkste stap die gezet moet worden om de regie in universitair uitgeven weer terug te geven in de handen van de universiteiten en hun onderzoekers moet worden gezet door universitair bestuurders, liefst samenwerkend op interuniversitair niveau. Daarbij uiteraard geholpen door bibliothecarissen en lokale uitgevers. Er zijn genoeg redenen om “uitgeven” weer binnen de muren van de universiteit te halen:

• universiteiten kunnen een andere balans tussen “winst” en “missie” hanteren.
• kwaliteitsbeoordeling is een kernkwaliteit van het universitaire systeem en wetenschap in het algemeen, dat mag niet volledig in handen komen van enkele monopolisten
• universitaire uitgevers kunnen de kosten voor wetenschappelijke informatie laag houden en kunnen gezamenlijk optimaler profiteren van de opbrengsten van hun wetenschappelijke publicaties
• uitgevers, editors en onderzoekers onder hetzelfde “dak” kunnnen veel beter gebruik maken van elkaars expertise. Uitgeven kan daardoor laagdrempeliger.
• de uitgeeffunctie kan ook marketingtechnisch (branding) de universiteit beter op de kaart zetten.

Universitair uitgeven is overigens niet primair een  kwestie van concurreren met de gevestigde uitgevers, maar kan ook heel complementair zijn. Veel universiteitsbestuurders beseffen op dit moment nog niet  of te weinig  dat er binnen hun muren enorm veel uitgeefactiviteiten plaatsvinden. Laat staan dat ze er op dit vlak een visie of strategie op na houden, die met het oog op de recente Digitale ontwikkelingen tegen het licht is gehouden. Het hier aangehaalde Ithaka rapport biedt een uitstekend vertrekpunt om daar iets aan te gaan doen. Het zou al een goed begin zijn om eens in beeld te brengen, bijvoorbeeld op basis van Institutional Repositories e.d. wat er in het grijze circuit alleen al gebeurt aan uitgeefactiviteiten binnen de muren van de universiteit.